01
Inleiding
Voor deze mapathon gaan we aan de slag met het toegankelijk maken van informatie op historische kaarten van Suriname. Op deze manier wordt het gemakkelijker om historische plaatsen terug te vinden, onder andere plaatsen die van naam zijn veranderd of in de loop der tijd zijn verdwenen (denk aan plantages, verouderde straatnamen, enz.)
We maken hiervoor gebruik van een instrument re:Charted dat is ontwikkeld in een eerder project genaamd Necessary Reunions, dat zich richtte op historische kaarten van Kerala, hedendaags India. In deze handleiding wordt stap voor stap uitgelegd hoe het werkt.1
De informatie die uit deze mapathon voortkomt, komt als open data voor iedereen beschikbaar in het kader van de Suriname Tijdmachine.
1 Voor deze mapathon is de handleiding voldoende maar voor wie meer wil weten, is een meer uitgebreide handleiding hier te vinden: necessaryreunions.org/documentation.
02
Inloggen en starten
Ga naar deze website: necessaryreunions.org/viewer?project=suriname
Op deze website kan je alle informatie bekijken. Als je ook informatie wil toevoegen dan heb je een (gratis) ORCID-account nodig om in te loggen.
ORCID is een soort burgerservicenummer voor de wetenschappelijke wereld: het is een uniek nummer gekoppeld aan jouw persoon. Als je nog geen ORCID-account hebt, kan je er hier een aanmaken: orcid.org/register. Het enige dat je nodig hebt is een werkend mailadres waar je toegang toe hebt.
Je moet je ORCID-account eenmalig bij ons aanmelden! Stuur je naam en ORCID-nummer per mail naar jona.schlegel@huygens.knaw.nl, dan zetten wij je in het systeem.
Na ontvangst voegen wij je ORCID en e-mailadres handmatig toe aan het systeem. Zodra dit is gebeurd ontvang je een bevestigingsmail. Pas daarna kun je succesvol inloggen. Door een e-mail te sturen naar dit adres stem je ermee in dat het Huygens Instituut / Suriname Time Machine-project je ORCID-nummer en e-mailadres opslaat en verwerkt met als doel: je toegang tot het systeem mogelijk te maken en je te informeren over relevante updates, nieuwe functies en activiteiten van de Suriname Time Machine en het Sranan Story Collective. Je gegevens worden uitsluitend voor deze doeleinden gebruikt en niet met derden gedeeld. Je kunt op elk moment verzoeken om je gegevens te laten verwijderen of je afmelden voor projectcommunicatie door contact op te nemen via hetzelfde e-mailadres.
Met je ORCID-account kan je je rechtsboven aanmelden ('Sign in'): je krijgt een scherm te zien waar je je toestemming ('authorisation') geeft om je ORCID te gebruiken voor het inloggen (het kan zijn dat je een stukje naar beneden moet scrollen om de 'authorisation' knop te zien).
03
Switchen tussen NeRu en STM
Linksboven in het scherm in de balk naast re:Charted is een knop om te wisselen tussen NeRu (Necessary Reunions, Indiase kaarten) en STM (Suriname Tijdmachine). In de mapathon richten we ons op de Suriname Tijdmachine (STM).
We gebruiken in de mapathon alleen de tool re:Charted, de andere tools laten we voor nu buiten beschouwing (Gazetteer, GAVOC).
04
Hoe ziet de tool re:Charted eruit?
Linkerpaneel
Een overzicht van de beschikbare kaarten.
Middenpaneel
Het kaartscherm (nadere uitleg hieronder).
Rechterpaneel
Drie tabbladen: Info, Annotations, Map.
05
De basis: kaarten bekijken
Middenpaneel · Info-tabblad
In het linkerpaneel selecteer je een kaart naar keuze. In het middenpaneel kun je de historische kaarten tot in de kleinste details bestuderen. In het rechterpaneel (Info-tabblad) vind je informatie over de kaart en onder andere een link naar de bewaarplaats.
Slepen
Klik en houd de muisknop ingedrukt om de kaart te bewegen.
Zoomen
Gebruik je muiswieltje of de knoppen op het scherm (net als bij Google Maps).
Draaien
Je kunt de kaart een slag draaien als de tekst ondersteboven staat.
Volledig scherm
Gebruik deze knop voor een rustig beeld zonder afleiding.
Mini-kaart
Als je bent ingezoomd, zie je in het minikaartje waar je je bevindt op de kaart.
06
Oud op Nieuw
Map-tab
In dit venster kun je de historische kaart vergelijken met de wereld van nu. Deze functie is nog niet actief. Zodra deze functie actief is en de kaart is gegeorefereerd kan je de oude kaart over de moderne OpenStreetMaps-kaart leggen. Met een schuifbalk kun je de oude kaart doorzichtig maken. Zo zie je precies waar een oud fort of dorp nu zou liggen op een moderne landkaart.
07
Verrijkingen door annotaties
Annotation-tabblad
Dit is de kern van de tool: in dit tabblad kunnen we de informatie van de kaart halen zodat deze doorzoekbaar wordt en kan worden gekoppeld aan andere bronnen. We hebben met kunstmatige intelligentie (AI) al geprobeerd op de kaart geschreven teksten te herkennen en te lezen. Soms werkt dit, maar lang niet altijd: de computer ziet veel tekst over het hoofd en kan de tekst ook niet altijd goed lezen. Hier kan jij dus helpen!
Alle informatie die we van de kaart overnemen, noemen we annotaties: het zijn eigenlijk opmerkingen die horen bij een specifieke plek op de kaart. Er zijn twee soorten annotaties: teksten (bijvoorbeeld de naam van een plaats) en iconen (dat kan een symbool zijn van een vuurtoren, maar ook het perceel van een plantage). Tijdens de mapathon richten we ons alleen op de teksten, de iconen doen we een volgende keer.
In de filteropties kan je bepalen of je teksten en/of iconen ziet en of je door AI en/of door mensen gemaakte annotaties wil zien. Er is ook een zoekveld waarmee je bestaande annotaties kan doorzoeken.
Onder het zoekveld zie je hoeveel annotaties er zijn op de gekozen kaart en hoeveel daarvan door mensen is bewerkt. Daaronder begint de daadwerkelijke lijst met annotaties.
08
Annotaties verbeteren en toevoegen
Voor de mapathon richten we ons op 3 taken:
Tekstvelden markeren
Markeer tekstvelden op de kaart waar tekst is geschreven, ofwel verbeteren of bevestigen van AI, ofwel het tekenen van nieuwe tekstvelden.
Inhoud verbeteren
Verbeter de inhoud van de tekstvelden: verbeteren of bevestigen van AI, of tekst invullen.
Tekstvelden koppelen
Als één begrip uit meerdere woorden bestaat, is het van belang dat we de velden koppelen. Bijvoorbeeld: 'Houtgrond Weltevreeden' bestaat uit 2 woorden die één begrip vormen. Hetzelfde geldt voor de 'Rust en Vredestraat'.
Optioneel voor de liefhebber
Linken aan locaties. Een annotatie is alleen nog een naam op een kaart. Als je zeker weet dat die naam correspondeert met een bekende locatie, is het waardevol om die koppeling te maken. We maken daarbij vooral gebruik van Wikidata, omdat de meeste plantages daar in zijn vermeld.
De in het vorige voorbeeld genoemde houtgrond Weltevreden: is dat de plantage aan de Commewijne, Surinamerivier of Saramacca? Je kan het Q-nummer van Wikidata invoeren en dan verschijnt de plantage. Vergeet niet te saven!
09
Zelf markeringen aanpassen
Annotation-tab · Bewerkmodus
Om aanpassingen te kunnen doen, moet je zijn aangemeld (zie stap 2).
Tekstvelden aanpassen
Verwijderen · corrigeren · samenvoegen
Soms maakt de computer een fout, bijvoorbeeld een vlek die als tekst wordt gezien. Soms zijn tekstvelden over elkaar aangemaakt of ten onrechte in meerdere delen gesplitst.
De tekstvelden kan je aanpassen met de icoontjes die rechtsboven in het middenpaneel staan. Het prullenbakje verwijdert een tekstveld, met het stippellijn-icoontje kan je het aanpassen. Zorg dat de getekende vorm de letters (inclusief leestekens) helemaal omsluit, maar raak andere onderdelen op de kaart zo min mogelijk aan. Bevestig daarna met het groene vinkje of annuleer de wijziging met het rode kruisje.
Als er bijvoorbeeld per ongeluk twee tekstvelden zijn aangemaakt voor één woord, dan kan je één veld verwijderen en het andere veld aanpassen zodat het om het hele woord past. Je kan ook meteen de inhoud van het tekstveld aanpassen.
Nieuwe tekstvelden aanmaken
De computer ziet regelmatig tekst over het hoofd. In dat geval kan je zelf een nieuw tekstveld aanmaken. Klik op het icoon met de T en een potlood. Teken het veld om de tekst heen en klik op het groene vinkje om te bevestigen. Vervolgens kan je de tekst in het tekstveld invoeren (ook weer bevestigen met groen vinkje).
Tekstvelden koppelen
Vaak zijn er meerdere woorden die samen een naam vormen. Eerder werd het voorbeeld al genoemd van ‘Houtgrond Weltevreeden’. We willen deze woorden aan elkaar koppelen zodat we weten dat dit één term is.
- Klik op de annotatie die je wil koppelen. Je kan eventueel de tekst verbeteren.
- Onder de tekst zie je Enrichment → Link annotations.
- Klik op + Start selecting.
- Klik op de kaart de tekstvelden aan in de juiste volgorde (af te lezen aan de nummers).
- Klik op Save.
Teksten verbeteren of invoeren
Door AI gelezen teksten kunnen worden gecontroleerd en verbeterd. Als AI de tekst goed heeft gelezen, bevestig dan dat de tekst correct is door op het potloodje naast de tekst te klikken. Als de tekst moet worden verbeterd, kan dat in het tekstveld, gevolgd door bevestiging met het groene vinkje.
Neem de tekst zo exact mogelijk over: afkortingen, interpunctie, hoofdlettergebruik. Bij twijfel kan je ook altijd een comment achterlaten (Add a comment).
Voor de liefhebber: koppelen locatie
In de mapathon ligt de nadruk op het in orde maken van de tekstvelden en de teksten. Een volgende stap is het koppelen met locatiegegevens, zoals de namen van plaatsen, plantages, straatnamen enzovoorts. We richten ons daarbij vooral op Wikidata.
Je kan het beste eerst de locatie opzoeken op wikidata.org en als je zeker bent dat het de juiste is, het unieke Q-nummer invoeren: Add Location → zoekveld ‘Search for a place’ → Q-nummer invoeren → juiste item aanklikken → Save.